Om alle inhoud te kunnen zien hebt u de actuele versie van Adobe Flash Player nodig.

Startpagina Zuivel verhalen & reportages De geschiedenis van de "Snuffel" De Zuivelcharters van weleer Melkboerin - Postkaarten De Melkboer Melkbussen-vervoer Van melkbus naar RMO RMO In de fout 1 Quak-Melk Zuidland De Combinatie Overschie Het begon met VACCA - Oud Gastel Vecozuivel Mona - Zutrans - Post Kogeko Zutrans begin & einde Zutrans Magazine  Album 1 zuivelauto A t/m C Zuivel gerelateerde filmpjes Zuivel Commercials Almhof  Zuivel reclame Affiches - Amersfortia Gastenboek - Alg.voorw.- Links Contactformulier  

Melkbussen-vervoer

MELKBUSSENVERVOER OVER WEG EN WATER

Deze toen nog ijzeren bussen van 20, 30 of 40 liter dienden om de verse melk in te bewaren en te vervoeren, waarbij de meest voorkomende maat 40 liter was een melkbus had altijd conform een wettelijk voorschrift afgeronde naden en was tot aan 1980 een alledaags voorwerp op de boerderij, melkfabriek en de melkboer die de melk hier uit tapte voor zijn klanten.Ik ben er tot nu toe nog steeds niet achter gekomen wie nou de bedenker van deze standaard melkbus was, mijn vermoeden is dan toch een melkfabriek, en ook niet welk bedrijf als eerste de massaproductie hiervan in productie nam, want er zijn er toch vele tienduizenden van gemaakt.

Op een andere pagina van deze site beschreef ik al eens in het verhaal van 'de melkboer' dat deze melkveeboer zijn vers gemolken melk in de tijd dat de koeien nog met de hand gemolken werden [het duurde tot de vijftiger jaren voordat het machinaal melken een grote vlucht nam] de melk die via een teems (zeef) in de melkbus of kan werd gegoten, hij deze zelf of door de boerin of zijn knecht, naar de melkfabriek moest brengen. Heel in het begin ging dat zelfs nog in houten of koperen kannen vaak hangend aan een melkjuk, of met een handkar of hondenwagen, en bij een iets meer gefortuneerde boer met paard en wagen waarbij hij dan ook vaak voor de andere boeren in zijn omgeving, tegen een kleine vergoeding hun melk ook mee nam naar de melkfabriek. Kortom de 'melkrijder' was geboren!

Met de opkomst van de zuivelfabrieken, zo van af 1880, kwam ook de ijzeren of stalen melkbus met 2 handvatten en deksel in zijn nu nog steeds bekende vorm op de markt om in de jaren 1950 - 1960 weer te worden vervangen door de veel lichtere aluminium melkbus.Die ijzeren melkbus een veertiger bijvoorbeeld, woog leeg toch al gauw zo'n 13 kilo en de aluminium variant zo'n 8 kilo, dat scheelde best heel wat kilo's voor de melkrijder die de volle melkbussen in één zwaaiende beweging vanaf de grond op de wagen laadde.In veel gevallen stonden de bussen twee en soms wel drie hoog gestapeld de melkrijder had hiervoor speciale houten vlonders voor laten maken, met een sjortouw werden de bussen nog eens extra vastgezet.

Deze standaard melkbussen werden meest met een handkar vanaf de boerderij zo dicht mogelijk naar de kant van de openbare weg gereden om aldaar door de melkrijder te worden opgeladen die deze vervolgens na zijn laatste ophaaladres, naar de zuivelfabriek vervoerde, dat ging veelal nog steeds met paard en wagen of de tractor met een platte aanhanger er achter, later met een vrachtauto waar vaak ook nog een aanhanger was aangekoppeld. Ook werden de melkbussen veel over het water naar de melkfabriek vervoerd, zo'n melkvaarder of schipper werd ook wel in sommige streken van ons land een pullenvaarder genoemd. Als het streng had gevroren en er een dikke laag ijs op de sloten en vaarten lag, gebruikte men een slee met vaak een paard ervoor die een speciale hoefbeslag had tegen het wegglijden, ook gebruite men vaak een mast met een zeil op de slee. Omdat de afstanden van de boerderij naar de fabriek kort moesten zijn, was er in bijna elk dorp wel een melkfabriek te vinden.In deze tijd hebben de melkveehouders allemaal een zeer geavanceerde melktank waar de melk koel en zonder problemen makkelijk een paar dagen in bewaard kan blijven, vroeger had men dat nog niet, daarom moest de nog warme melk snel worden afgevoerd van de boerderij naar de melkfabriek, zomers gaf dat best wel eens problemen, vaak werden de bussen met melk dan in een bak met koud water gezet om te koelen, zure melk kwam dan ook regelmatig voor in die jaren.

De volle bussen werden bij de melkfabriek gelost op een kettingbaan het gebeurde dan wel eens dat de deksel van een melkbus niet meer los ging, dit kwam dan meestal doordat deze per ongeluk was omgewisseld bij de boer of na het spoelen in de fabriek.Met geweld werd de deksel dan verwijderd, dat deed men dan vaak door met een deksel van een andere bus deze los te rammen.Na het monsteren, wegen, legen en schoonspoelen van de bus in de melkfabriek, nam de melkrijder of melkvaarder dezelfde, maar nu schone en lege bussen, meteen weer mee terug, deze werden dan bij zijn volgende rit (de melk werd toen, behalveop zondag, twee maal per dag opgehaald) weer afgezet bij de boer, en de volle weer opgeladen.De kwaliteit van de melkbussen werd regelmatig door de melkfabriek gecontroleerd, als deze werd afgekeurd kreeg de boer zijn melkbus terug met, of een etiket erop geplakt, of een grote rode lik verf en mocht hij deze absoluut nooit meer gebruiken voor het vervoeren van de verse melk naar de melkfabriek.Om de oudheid van de bus beter te kunnen bepalen werd het productie jaartal op de bovenrand van de melkbus aangebracht, en aan de andere zijde meestal de naam van de melkfabriek. tevens werd het kenmerk van de boer er op aangebracht dat was dan meestal een nummer die er op was gelast of gesoldeerd en ook wel een gekleurde bovenrand of een stikker.

Op 31 oktober 1998 was het de Coöperatieve Zuivelfabriek Staphorst die de allerlaatste melkbussen van Nederland in ontvangst nam terwijl toch al lang daarvoor in ons land de eerste melkkoeltank, dat was in 1959, in gebruik was genomen en wel op een melkveebedrijf in de Haarlemmermeer. De tweede melkkoeltank werd pas 3 jaar later in 1962 geplaatst op een proefboerderij van de Landbouwhogeschool te Wageningen in samenwerking met het Melkhygiënisch Onderzoek Centrum (MOC) jaren daarna werden het er steeds meer en meer, vele honderden bussenmelkrijders konden op zoek naar een andere baan, sommige op de vaak zelf aangeschafte RMO voor gefinancierd door de melkfabriek, anderen werd soms een baan aangeboden in de melkfabriek of zochten hun heil elders.

En wat is er dan met al die oude melkbussen gebeurd zou je zo denken die door de komst van de melkopslagtank overbodig zijn geworden, buiten dat de meeste naar de oudijzerhandel gingen, gebruikte vele boeren ze ook nu nog steeds om veevoer o.d in te bewaren.En de nog vele overgebleven bussen, die worden veelal al of niet beschilderd gebruikt als sierobject voor in huis of tuin zowel bij de boer als bij de consument, ook worden deze oude melkbussen maar dan wel 'alleen de ijzeren' al jaren gebruikt voor het traditionele carbid schieten.

Hier klikken om de tekst te bewerken

Voor al deze melkrijders, melkvaarders en de medewerkers van de bussen - melkontvangst van de vele honderden melkfabrieken die ons land ooit telde, bij wie de melkbussen misschien wel duizenden keren door hun handen zijn gegaan, en natuurlijk ook de vele liefhebbers van het zuivelvervoer, daarvoor heb ik de vele honderden door mij verzamelde afbeeldingen van het bussenvervoer in al zijn vormen vanaf rond 1800 tot aan de laatste die er mee stopte, en dat was zo als eerder beschreven in Staphorst op 31 oktober 1998, geplaatst op een aparte pagina van deze website, waar je nog eens terug op je gemak kan terug kijken op hoe het er vroeger aan toe ging met het voor die tijd beschikbare vervoermiddel.Klik hiervoor op de button Foto's om op deze pagina te komen om door de vele honderden foto's heen te bladeren.Groetjes Hans. Geplaatst: 28 november 2015.