Om alle inhoud te kunnen zien hebt u de actuele versie van Adobe Flash Player nodig.

Startpagina Zuivel verhalen & reportages De geschiedenis van de "Snuffel" De Zuivelcharters van weleer Melkboerin - Postkaarten De Melkboer Melkbussen-vervoer Van melkbus naar RMO RMO In de fout 1 Quak-Melk Zuidland De Combinatie Overschie Het begon met VACCA - Oud Gastel Vecozuivel Mona - Zutrans - Post Kogeko Zutrans begin & einde Zutrans Magazine  Album 1 zuivelauto A t/m C Zuivel gerelateerde filmpjes Zuivel Commercials Almhof  Zuivel reclame Affiches - Amersfortia Gastenboek - Alg.voorw.- Links Contactformulier  

De Melkboer

DE MELKBOER

Zouden ze er nog wel eens bij stilstaan daar bij FrieslandCampina hoe het allemaal isbegonnen en of het respect daarvoor nog steeds bestaat.Ik betwijfel het ten zeerste, neem nu bijvoorbeeld is de melkboer, ja boer want dat washij die uit pure armoe op het idee kwam zijn overtollige melk niet aan zijn beesten opte voeren, maar te gaan slijten in de dorpen rondom zijn boerderij omdat de opbrengst van zijn land nauwelijks genoeg was om van rond te komen, veelal gebeurde dit door de werkloze boerenzonen maar ook de dochters schroomde niet om met de melk langs de deuren te gaan venten en dan praat je over de jaren eind 1800 tot begin 1900 toen de basis werd gelegd voor de hedendaagse zuivelgiganten. Vervoer was er nauwelijks voor hun, dus vaak werd de melk door weer en wind met een juk vervoerd met aan weerskanten een bus of kan of gewoon in de hand dragen, had je meer geluk kon je een geit of trekhond voor een karretje spannen, trekhonden bleven overigens jaren lang zeer populair, vele melkfabriekjes maakten dankbaar gebruik van deze trouwe viervoeters.

Omdat er toch wel een behoorlijke boterham mee viel te verdienen besloten veelboerenzonen die toch al weinig of geen toekomst hadden op de boerderij omdat in deregel de oudste zoon van de boer de boerderij voortzette of overnam, er hun beroepvan te maken en een eigen zaak met of zonder winkel te beginnen met melk zelf gemaakteboter-kaas en eieren en als de zaak een beetje liep kon men als er wat gespaard was werd er al snel een paard en wagen aangeschaft voor de bezorging van hun producten, ook de sierlijkekoperen melkbussen en melkmaten hoorde daarbij voor een betere uitstraling en presentatie. Het was keihard werken, sommige moesten s 'morgens vroeg zelf eerst de koeien gaan melken om daarna de verse en ongepasteuriseerde melk op te laden met de rest van de producten, dan de hele dag op pad en toen nog 6 dagen van de week, immers er was ook geen koeling en de concurrentie werd steeds heviger.Velen hadden buiten hun melkwijk ook nog een zuivelwinkel aan huis die ook nog een soort van sociale functie vervulde in de wijk waar deze winkel zich bevond. Denk daar bij aan de vele, door werkloosheid ontstane armoede onder de bevolking en men dan bij de melkboer nog wel eens kon poffen tot dat er weer geld was om terug te betalen, en zo lang er nog licht brandde, kon je er 's avond ook nog terecht voor een boodschap.

De Melkboer

De rol van de vele melkfabriekjes in de jaren dertig en daarna werden steeds intensiever,deze besefte natuurlijk ook wel dat er aan al die vele zelfstandige melkboeren veel geld teverdienen viel, de oplossing vond men om steeds meer rechtstreekse contracten met deboeren en melkrijders af te sluiten zodat die niet meer rechtstreeks aan hun konden leveren.Bijna alle melkveeboeren waren lid van een zuivelcooperatie of richtte er zelf een op.Ook de overheid met zijn vele regeltjes maakte het leven van de zelfstandige melkboer zozuur, dat ze wel gedwongen werden om hun producten van een zuivelfabriek te betrekken.Vele van die zelfstandige melkboeren redde het toen al niet meer en traden toen noodgedwongenals melkslijter in loondienst van de melkfabriek omdat ze niet de middelen hadden om daar tegen op te concurreren.Omdat ze vaak nog schulden hadden en de lonen als melkslijter bij de fabriek laag waren, gingen ze noodgedwongenvoor een paar kwartjes per uur na hun melkwijk 's middags nog in de fabriek werken.De fabriek melkslijters waren goed te herkennen aan hun uniform en pet met de naam van de melkfabriek er op.Voor de zelfstandige melkboeren die overbleven omdat ze het wel konden bolwerken betekende het we het einde van hun zelfstandigheid nu ze niet meer rechtstreeks van de boeren hun melk konden betrekken en gingen verder door het levenals kleine middenstander. Elk groot dorp of stad had wel een zuivelcooperatie, dus de concurrentie was moordend, in de jaren 30 ontstond er ook nog eens een melkoorlog tussen de overheid boeren en fabrieken met de melkboer er tussen in, maar door een centrale wetgeving van de overheid kreeg men grip op de kwaliteit van melk, maar tot aan het begin van de 50er jaren, was de melk die aan huis werd bezorgd nog steeds onge- pasteuriseerd en moest voor de veiligheid van de gezondheid eerst worden gekookt voor consumptie.

Tot in de jaren 30 hielden nog steeds veel melkboeren en een vooroorlogse bedrijfsvoering op na, geen telefoon kassa of zo,Wel verschenen er al steeds meer gemotoriseerde melkwagens in allerlei vormen en maten in het straatbeeld nog wel zonder koeling, het assortiment werd ook steeds uitgebreider zoals bier frisdranken koffie en dergelijke.Ondertussen zaten ook de melkfabrieken niet stil en probeerde men met de regelmaat van de klok melkboeren bij elkaar weg te kapen in ruil voor een flinke bonus en beter contract.Men had daar speciaal opgeleide vertegenwoordigers voor in dienst genomen om de melkboeren om te praten.Veel kleinere fabrieken gingen samenwerken of fuseren om op zo'n manier goedkoper en efficienter te kunnen werken zodat zij tegen een concurrerende prijs konden leveren aan grootgrutters en supermarkten, en juist die namen een groot deel weg van de omzet van de melkman, inderdaad "melkman" want melkboer, dat kon niet meer en werd als denigrerend beschouwd.

Na allerlei soorten van melkwagens zoals, handkarren met of zonder trekhond, bakfietsen met en zonder hulpmotor, paard en wagen en noem ze maar op, deed de beroemde melkwagen van Spijkstaal in de jaren 70 zijn intrede en dat was een hele verbetering voor de melkman die droog zat en ook soms een koeling had.Als men was aangesloten bij een inkoopvereniging zoals SRV of EMHA kon je via deze organisatie door middel van een afkoopregeling een wagen aanschaffen.Als een melkman stopte met zijn wijk en geen opvolger had, kon hij zijn wijk voor goed geld verkopen aan een particulier of de inkoopvereniging, zo had hij nog een mooie aanvulling voor zijn oude dag voorziening, vele hadden alleen maar een AOW uitkering en geen pensioen.

Doordat er steeds meer grootwinkelbedrijven kwamen met een eigen distributiecentrum die hun zuivelcentraal inkochten en bij de zuivelfabrieken een veel lager prijs konden afdwingen die de melkman op straatnooit kreeg, gingen steeds meer van zijn klanten naar dat soort supermarkten voor hun zuivelproducten maar ook voor de andere veel voordeligere boodschappen, het werd de nekslag voor de melkman die steeds meer zijn omzet zag dalen en onder de streefgrens van 1000 liter in de week kwam, met als gevolg dat de zuivelfabriek niet meer leverde, de kosten waren hoger als de baten dus onrendabel, het advies luidde dat ze het zelf maar moesten gaan halen bij de groothandel en hoe je dat moest gaan oplossen, daar hadden zij geen boodschap aan, pech dus als je geen bestelwagen had of niet met een buurt collega onder een naam je bestelling kon plaatsen onder een naam bij de zuivelfabriek om zodoende toch boven het kwantum van 1000 liter in de week te komen.Het was de tweede grootte klap na de sanering in de jaren 60, de melkwijk verkopen was ook geen optie meer, want daar was totaal geen interesse meer voor.

Rond de jaren 80 kwamen ook van Spijkstaal de grootte rijdende winkels in het straatbeeld die werkelijk alles aan zuivelproducten, kruidenierswaren, dranken en allerlei andere soorten van levensbehoeftes bij zich hadden, bijkomend voordeel was dat de melkman vooral in de stad af was van het vele gesjouw en trappenlopen, omdat zijn klanten nu op enkele uitzondering na naar hem toe kwamen in plaats van anders om. De meeste van hun hielden op woensdag hun vrije dag, dat brak mooi de week omdat er ook op de zaterdag werd gewerkt. Toch waren het nog steeds lange dagen, 's morgens vroeg als de melkwagen van de fabriek de bakker en de groothandel zijn bestellingen hadden afgeleverd, moest hij eerst zijn winkelwagen of bestelbus inruimen en pas daarna kon hij of zij de wijk in. Aan het einde van de melkwijk, voor vele pas na zessen 's avonds, moest de wagen weer opgeruimd en schoongemaakt worden voor de volgende dag, ook de bestellingen van zijn leveranciers moesten gedaan worden en een stukje boekhouding. Vaak werkte ook de vrouw mee de kinderen of een knecht, zeker als er ook nog een winkel aan huis was.

Na het jaar 2000 verdween de melkman/vrouw in rap tempo uit het straatbeeld en anno 2010 is er nog maar en enkeling over, ook al omdat de grootste zuivelgiganten van ons land intussen hadden besloten na eerst het eigenvervoer nu ook alle wijkvervoer op te heffen en alleen nog maar centraal aan de distributiecentrales van de grootwinkelbedrijven te leveren zodat dit geen enkele belemmering kon opleveren voor het tot stand komen van een mega zuivelfusie.Het moraal van dit verhaal is, dat die zuivelgiganten nooit zo groot hadden kunnen worden zonder die keihard werkende melkboer die eerst hun zelfstandigheid verloren, toen weer met de mooiste beloftes werden geworven om uiteindelijk zo voor het blok te worden gezet dat ze het nooit meer konden bolwerken en sommige uiteindelijk ook nog eens met een restschuld over bleven zitten.Melkboer - melkventer - melkslijter - melkbezorger - melkman/vrouw - de SRV man of vrouw hoe je ze ook noemen wil, nog maar even en dit toch prachtige beroep kan in het rijtje van, "Beroepen van vroeger" Melkman, een persoon die met zuivelwaren van deur tot deur ging.Dus, zou het absoluut geen kwaad kunnen als men bij de top van FrieslandCampina, daar zo nu en dan toch eens aan terug zouden willen denken.Het zal er wel nooit van komen, maar dat ze een standbeeld verdienen is meer als zeker.Neem in ieder geval eens een kijkje in de foto albums hieronder vermeld waar meer dan 1200 foto 's zijn te bewonderen van de melkbezorger vanaf het jaar 1800 tot aan nu, ook al zijn veel foto 's van mindere en zelfs slechte kwaliteit, het blijft zeker de moeite waard om ze te bekijken.Groetjes Hans, Geplaatst: 14 december 2009

Het aantal foto's van 'het vervoer van de melkboer' is al weer gestegen tot ruim 1400.Deze zaten allemaal in 1 album gepropt wat het allemaal zeer onoverzichtelijk maakte.Om die reden heb ik ze gesplitst in 7 albums die alle maximaal 200 foto's bevatten.Door op de button 'foto's' te klikken verschijnt de subpagina,waar al deze foto's nu overzichtelijk op zijn geplaatst.